Ψυγεία σούπερ μάρκετ στο στόχαστρο χάκερ από τη Σουηδία έως την Ελλάδα

Ψυγεία και καταψύκτες σε σούπερ μάρκετ και μικρότερες επιχειρήσεις, από τη Γαλλία και την Ολλανδία μέχρι τη Σουηδία και την Ελλάδα, δέχθηκαν κυβερνοεπιθέσεις. Οι χάκερ απέκτησαν απομακρυσμένη πρόσβαση στα συστήματα ελέγχου της θερμοκρασίας. Καταστράφηκαν μεγάλες ποσότητες τροφίμων, με ζημιές εκατομμυρίων ευρώ, και οι αρμόδιες αρχές κινητοποιήθηκαν σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Σε περιστατικό που καταγράφηκε, ψυγεία και καταψύκτες σούπερ μάρκετ στη Σουηδία φέρεται ότι ρυθμίστηκαν στους 50 βαθμούς Κελσίου. Στην Κηφισιά, σε ανάλογη περίπτωση, χάκερ ανέβασαν στους 150 βαθμούς τη θερμοκρασία ψυγείου κρεοπωλείου.

Οι επιθέσεις δεν μένουν σε μεμονωμένα χτυπήματα. Παρόμοια προβλήματα είχαν σημειωθεί λίγες εβδομάδες νωρίτερα σε εκατοντάδες καταστήματα στη Γαλλία, το Βέλγιο και την Ολλανδία.

Οι έρευνες των αρχών συνεχίζονται. Βασικό ζητούμενο είναι να εξακριβωθεί πώς οι συσκευές αυτές έγιναν στόχος κυβερνοεπιθέσεων και ποιοι κρύβονται πίσω από τα περιστατικά.

Ποιες επιχειρήσεις επλήγησαν

Τη Δευτέρα (2/11) προβλήματα ανέφεραν σούπερ μάρκετ σε τουλάχιστον έξι ευρωπαϊκές χώρες, ανάμεσά τους η Σουηδία, το Βέλγιο, το Λουξεμβούργο, η Ιρλανδία, η Ιταλία και η Εσθονία.

Στο στόχαστρο δεν βρέθηκαν μόνο μεγάλες αλυσίδες. Ιδιοκτήτης κρεοπωλείου στην Κηφισιά δήλωσε χθες (3/11) ότι άγνωστοι παρενέβησαν στο σύστημα ελέγχου της θερμοκρασίας ψυγείου του καταστήματός του και την ανέβασαν στους 150 βαθμούς Κελσίου.

Ο ιδιοκτήτης, Γιώργος Μπούμπας, ανέφερε ότι το πρόβλημα το αντιλήφθηκαν πρώτοι οι εργαζόμενοι, που πιάνουν δουλειά στις 4 τα ξημερώματα. Πέρασαν περίπου δύο ώρες ώσπου τεχνικός να ανακτήσει τον έλεγχο του συστήματος και να επαναφέρει τις ρυθμίσεις της θερμοκρασίας.

Σύμφωνα με τον ίδιο, αντίστοιχο πρόβλημα αντιμετώπισαν ένα σούπερ μάρκετ της περιοχής και ένα κατάστημα ταχυφαγίας.

Όπως εξήγησε, το πρόβλημα αφορά κυρίως ψυγεία νεότερης τεχνολογίας. Αυτά συνδέονται με ασύρματο Wi-Fi, ώστε να μεταδίδουν ανά πάσα στιγμή τη θερμοκρασία στους ίδιους, στα κινητά τους και στον τεχνικό που διαχειρίζεται τα καταστήματα.

Πρόσθεσε ότι απενεργοποίησαν και το Wi-Fi και θα δουν τι άλλο μπορούν να κάνουν για να λάβουν μέτρα ασφαλείας.

Ειδικοί προειδοποιούν ότι τα περιστατικά φέρνουν στην επιφάνεια τους κινδύνους που συνοδεύουν την ολοένα μεγαλύτερη σύνδεση συσκευών στο διαδίκτυο.

Η Κατερίνα Μητροκώτσα, καθηγήτρια κυβερνοασφάλειας στο Πανεπιστήμιο του Σεν Γκάλεν στην Ελβετία, δήλωσε στο PBS ότι η επίθεση αυτή λειτουργεί ως προειδοποίηση. Σπίτια και καταστήματα, είπε, έχουν γεμίσει με συσκευές που στην ουσία είναι μικροί υπολογιστές, τις οποίες όμως εξακολουθούμε να αντιμετωπίζουμε σαν συνηθισμένες οικιακές συσκευές.

Σημείωσε ακόμη ότι ένα ψυγείο δεν δίνει την εντύπωση απειλής για την ασφάλεια και ακριβώς γι' αυτό γίνεται ελκυστικός στόχος για τους επιτιθέμενους.

Γιατί συνδέονται τα ψυγεία στο διαδίκτυο

Η πρόσφατη κυβερνοεπίθεση παραπέμπει σε ανάλογο περιστατικό λίγες εβδομάδες νωρίτερα, με κύριους στόχους επιχειρήσεις λιανικής στη Γαλλία και την Ολλανδία.

Οι γαλλικές αρχές κυβερνοασφάλειας απέδωσαν τα προβλήματα σε παλαιότερες μονάδες τηλεχειρισμού, που κατασκευάζουν η δανέζικη Danfoss και η αμερικανική Copeland.

Η Danfoss διευκρίνισε ότι τα περισσότερα συστήματα που επηρεάστηκαν ήταν παλαιότερα μοντέλα και δεν λάμβαναν πλέον ενημερώσεις λογισμικού και ασφαλείας. Η Copeland, από την πλευρά της, εντόπισε κενό ασφαλείας σε ελεγκτές που έχουν αποσυρθεί από την κυκλοφορία.

Η κ. Μητροκώτσα ανέφερε ότι τα σούπερ μάρκετ συνδέουν τα ψυγεία τους στο διαδίκτυο ώστε να παρακολουθούν όλο το εικοσιτετράωρο τις θερμοκρασίες σε εκατοντάδες καταστήματα, να ειδοποιούνται πριν αλλοιωθούν τα τρόφιμα, να μειώνουν το ενεργειακό κόστος και να δίνουν στους τεχνικούς τη δυνατότητα να επιδιορθώνουν εξ αποστάσεως τυχόν βλάβες.

Με τον τρόπο αυτό, πρόσθεσε, εξοικονομούν χρήματα και περιορίζουν τη σπατάλη τροφίμων. Κάθε ψυγείο που είναι συνδεδεμένο στο διαδίκτυο, όμως, μπορεί να αποτελέσει σημείο εισόδου για κυβερνοεπίθεση και χρειάζεται την ίδια προστασία με κάθε άλλο πληροφοριακό σύστημα.

Ειδικοί επισημαίνουν ότι πολλές επιχειρήσεις σπεύδουν να υιοθετήσουν νέες τεχνολογίες, αφήνοντας σε δεύτερη μοίρα τα συστήματα από τα οποία εξαρτάται η καθημερινή λειτουργία τους. Σε αυτά περιλαμβάνονται τα συστήματα πληρωμών και παραγγελιών, οι αποθήκες, οι ψυκτικές εγκαταστάσεις και οι υπόλοιποι αυτοματισμοί των κτιρίων.

Η Νικόλ Καρινιάν, ανώτερη αντιπρόεδρος στρατηγικής ασφάλειας και τεχνητής νοημοσύνης στην εταιρεία κυβερνοασφάλειας Darktrace, δήλωσε ότι οι οργανισμοί επενδύουν μεγάλα ποσά στην τεχνητή νοημοσύνη και τον ψηφιακό μετασχηματισμό. Την ίδια ώρα, τα συστήματα που κρατούν τα τρόφιμα κρύα, το νερό καθαρό και τα φώτα αναμμένα συχνά εξακολουθούν να λειτουργούν με εξοπλισμό για τον οποίο δεν έχουν διατεθεί κονδύλια από την ημέρα της εγκατάστασής του.

Όπως εξήγησε, οι επιθέσεις δεν στηρίχθηκαν σε άγνωστη έως τότε ευπάθεια (zero-day), δηλαδή σε κενό ασφαλείας που δεν έχουν εντοπίσει προηγουμένως οι δημιουργοί του συστήματος.

Οι εισβολείς, είπε, απέκτησαν πρόσβαση μέσω ελεγκτών εκτεθειμένων στο διαδίκτυο, παλαιού λογισμικού που δεν υποστηριζόταν πλέον και προεπιλεγμένων κωδικών πρόσβασης. Πρόκειται, κατά την ίδια, για το αποτέλεσμα συσσωρευμένων τεχνικών εκκρεμοτήτων που επιστρέφουν πλέον ως πρόβλημα.

Χθες (3/11) οι αρμόδιες βρετανικές αρχές κυβερνοασφάλειας έδωσαν ελάχιστες πληροφορίες για τη νεότερη επίθεση. Επισήμαναν, πάντως, τους κινδύνους που συνδέονται με τη χρήση παλαιού τεχνολογικού εξοπλισμού.

Σε ομιλία της η Βρετανίδα υπουργός Κυβερνοασφάλειας, Λιζ Λόιντ, ανέφερε ότι η κυβερνοεπίθεση στα γαλλικά σούπερ μάρκετ προήλθε από την εκμετάλλευση γνωστών ευπαθειών. Τη χαρακτήρισε σαφή απόδειξη ότι η ελλιπής τήρηση βασικών κανόνων κυβερνοασφάλειας, όπως η χρήση αδύναμων κωδικών πρόσβασης, εξακολουθεί να θέτει τους οργανισμούς σε κίνδυνο.

Σε δηλώσεις του προς δημοσιογράφους, ο επικεφαλής του Εθνικού Κέντρου Κυβερνοασφάλειας του Ηνωμένου Βασιλείου, Ρίτσαρντ Χορν, είπε ότι τα ψυγεία στη Γαλλία ήταν απευθείας συνδεδεμένα στο διαδίκτυο με τους προεπιλεγμένους κωδικούς πρόσβασης.

Πρόσθεσε ότι ομάδα του Κέντρου εξέδωσε προειδοποιήσεις και εργάστηκε σε όλη τη διάρκεια της νύχτας της Δευτέρας, επικοινωνώντας με οργανισμούς των οποίων τα συστήματα διέθεταν ευάλωτη τεχνολογία εκτεθειμένη στο διαδίκτυο.

Χωρίς ενδείξεις για ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης

Προηγμένα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης εταιρειών όπως η Anthropic και η OpenAI βρέθηκαν πρόσφατα στο επίκεντρο επικρίσεων, έπειτα από σειρά αποκαλύψεων για κυβερνοεπιθέσεις σε οργανισμούς, στις οποίες φέρεται να παρακάμφθηκε ο ανθρώπινος έλεγχος.

Ειδικοί ξεκαθαρίζουν, όμως, ότι δεν υπάρχουν ενδείξεις πως οι συγκεκριμένες επιθέσεις πραγματοποιήθηκαν με χρήση τεχνητής νοημοσύνης.

Η Καρινιάν δήλωσε ότι δεν υπάρχουν στοιχεία για χρήση τεχνητής νοημοσύνης και ότι οι τεχνικές που εφαρμόστηκαν δεν απαιτούσαν τη χρήση της.

Ο Πολ Τσίτσεστερ, διευθυντής επιχειρήσεων του βρετανικού Κέντρου Κυβερνοασφάλειας, δήλωσε ότι το βασικό στοιχείο είναι πως δεν επρόκειτο για επίθεση με τεχνητή νοημοσύνη. Συμπλήρωσε ότι πρόκειται για εκμετάλλευση ευπαθειών γνωστών εδώ και πολύ καιρό και ότι σε αυτό ακριβώς πρέπει να επικεντρωθούμε.

Η αναζήτηση των υπευθύνων

Μέχρι στιγμής οι έρευνες δεν έχουν εντοπίσει τους υπεύθυνους των κυβερνοεπιθέσεων ούτε έχουν αποσαφηνίσει τα κίνητρά τους.

Η γαλλική εθνική υπηρεσία κυβερνοασφάλειας ANSSI ανακοίνωσε ότι διερευνά παραβιάσεις συστημάτων ψύξης από τα μέσα Οκτωβρίου. Παράλληλα συντονίζει μέτρα προστασίας με όλους τους τομείς που ενδέχεται να επηρεαστούν.

Σε δήλωση προς το Associated Press, η υπηρεσία γνωστοποίησε ότι εντόπισε παραβιάσεις σε μονάδες τηλεχειρισμού ψυκτικών συστημάτων της Danfoss, σειρές AK-SM και AK-SC, καθώς και σε συστήματα xweb των εταιρειών Copeland και Dixell.

Η ANSSI δήλωσε ότι έχει κινητοποιηθεί για να συνδράμει πιθανά θύματα στη Γαλλία. Παρέπεμψε σε προειδοποίηση ασφαλείας που δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στις 12 Οκτωβρίου και έκτοτε επικαιροποιείται τακτικά.

Σύμφωνα με το ιταλικό πρακτορείο ειδήσεων ANSA, αξιωματούχοι της Ιταλίας από την κυβερνοασφάλεια και τις υπηρεσίες πληροφοριών επρόκειτο να συναντηθούν το πρωί της Τρίτης, προκειμένου να συζητήσουν το περιστατικό.

Αντίστοιχες συσκέψεις πραγματοποιούνταν και στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ο εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Τόμας Ρενιέ, απέφυγε να σχολιάσει ποιοι ενδέχεται να βρίσκονται πίσω από τις επιθέσεις. Επισήμανε ότι η διερεύνηση ανήκει στις εθνικές αρχές των 27 κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Τα περιστατικά δεν είναι μεμονωμένα, κατέληξε ο Ρενιέ. Οι Ευρωπαίοι, είπε, πρέπει να επιδείξουν συλλογική ανθεκτικότητα και να είναι προετοιμασμένοι για τέτοιου είδους κυβερνοπεριστατικά.